Dietetics

Hoe helpt BIA onderscheid maken tussen vetverlies en spierverlies bij ouderen 

Onbedoeld verlies van spiermassa en -kracht komt relatief vaak voor bij ouderen. Tegelijkertijd kan de vetmassa zowel toenemen als afnemen. Beide veranderingen kunnen de gezondheid negatief beïnvloeden, waardoor het belangrijk is om onderscheid te maken tussen spier- en vetverlies. Bio-elektrische impedantieanalyse (BIA) kan hiervoor gebruikt worden.

Ongewenst spierverlies is een probleem bij ouderen

Door natuurlijke veroudering verandert de lichaamssamenstelling (Palmer & Jensen. 2022). Vaak gebeurt dat zonder dat dit direct zichtbaar is aan het gewicht. Onbedoeld verlies van spiermassa en -kracht komen relatief veel voor bij ouderen. Natuurlijke veroudering draagt daaraan bij, maar verkeerde voeding (onvoldoende energie en eiwitten), inactiviteit en ziekte kan dat versterken (Larsson et al., 2019). Beneden bepaalde grenswaarden

Inzichten in resultaten op lange termijn: De voordelen van regelmatige BIA-metingen

Met een weegschaal kun je eenvoudig het gewicht van een cliënt te weten komen. Maar dat zegt niet veel. Met BIA-metingen (afhankelijk van model) kun je ook je vetpercentage, vicerale vetmassa, spiermassa, lichaamswater en fasehoek te weten komen. Door die informatie regelmatig bij te houden, kan gerichter gewerkt worden aan iemands gezondheids- en fitnessdoelen. 

Gewicht alleen zegt niet veel

Met alleen een eenvoudige weegschaal kun je het gewicht van een cliënt wegen. Daar kun je vervolgens eenvoudig de ‘Body Mass Index’ (BMI) mee uitrekenen. Dat is de meest gebruikte maat  om obesitas mee uit te drukken (Heymsfield et al., 2025). De BMI bereken je door het lichaamsgewicht te delen door de lichaamslengte in het kwadraat. Een BMI van 18,5-25,0 kg/m2 is normaal, bij een BMI van 25,0-30,0 kg/m2 is er sprake van overgewicht

Aandacht voor spiermassaverlies bij ondervoeding

Ondervoeding is een onderschat probleem. Het komt veel voor en heeft nadelige gevolgen voor de gezondheid. Voor een belangrijk deel ontstaan die gevolgen door verlies van spiermassa. Het is daarom zinvol om bij (een vermoeden op) ondervoeding de spiermassa te meten. Dit kan helpen bij de diagnose van ondervoeding en bij het monitoren van de effectiviteit van een behandeling. 

Wat is ondervoeding?

Er zijn verschillende definities van ondervoeding in omloop. Internationaal wordt overigens niet van ondervoeding (undernutrition) gesproken, maar van malnutrition. De ‘World Health Organization’ (WHO) hanteert een brede en meer algemene definitie. Het ‘European Society of Clinical Nutrition and Metabolism’ ESPEN hanteert een meer klinische definitie. In Nederland wordt de definitie van ESPEN gehanteerd (Kruizinga et al., 2019).

WHO-richtlijnen

De WHO hanteert

Wat betekenen de verschillende BIA-resultaten?

Bij het lichaamsgewicht heeft iedereen wel een beeld van wat het is. Moderne BIA-apparatuur gaat verder en geeft uiteenlopende resultaten op het display weer. Dit kunnen nuttige gegevens zijn, maar wat betekenen ze?

De indeling van lichaamssamenstelling

Er zijn verschillende manieren om het lichaamsgewicht in te delen. Dat kan op:

• Atomair niveau (koolstof, zuurstof, stikstof, etc)

• Moleculair niveau (vet, eiwit, water, etc)

• Cellulair niveau (intra- en extracellulaire celmassa)

• Functioneel niveau (vetweefsel, skeletspieren, botweefsel, etc)

• Anatomisch niveau (romp, armen, benen, etc) 

Het meest gebruikt is de indeling op moleculair niveau, waar weer meerdere (multi) compartimenten in te onderscheiden zijn (zie figuur 1). Het meest gebruikt zijn de modellen op basis 2, 3 en 4 compartimenten (Prado et al., 2025). Deze compartimenten zijn met bio-elektrische impedantie

Beweeginterventies om de lichaamssamenstelling te verbeteren

Beweeginterventies om de lichaamssamenstelling te verbeteren richten zich op het opbouwen van spiermassa, het verminderen van vetmassa, het verbeteren van de vetverdeling en het stimuleren van de botdichtheid. Deze aanpak helpt niet alleen bij het verbeteren van de algehele gezondheid, maar draagt ook bij aan het bevorderen van een vitaal en actief leven.

Opbouwen van spiermassa

Om spiermassa op te bouwen, of om het verlies ervan te beperken, is het nodig om de spieren progressief te belasten en voldoende rust te geven voor herstel. Dit stimuleert de spiereiwitsynthese en zorgt voor een positieve balans tussen spierafbraak en spieropbouw (Booth et al., 1991). Krachttraining is daarvoor bij uitstek geschikt, ook bij obesitas in combinatie met een energiebeperkte voeding (Lopez et al., 2022; Binmahfoz et al., 2025). De weerstand kan bestaan uit:

Hoeveel eiwitten heb je nodig wanneer je traint voor meer spiermassa?

Doet je cliënt aan krachttraining en wil deze meer spiermassa opbouwen? Dan speelt voldoende eiwitinname een cruciale rol. Ontdek hieronder hoeveel eiwitten je cliënt dan ongeveer nodig heeft en hoe je die uit de dagelijkse voeding kunt halen (of eventueel mt een eiwitsupplement).

Belang van spiermassa

Skeletspieren vormen het grootste deel van de vetvrije massa (ca. 40-60%). Behalve dat ze beweging mogelijk maken is spiermassa ook belangrijk voor een goede gezondheid. Een verminderde skeletspiermassa en spierfunctie bij volwassenen is bijvoorbeeld geassocieerd met chronische ziekten, een lagere kwaliteit van leven, sarcopenie en lichamelijke beperkingen (Wolf et al., 2006; Ebner et al., 2015; Larsson et al., 2019).

Waarom is vetverlies belangrijker dan gewichtsverlies bij obesitas?

Veel mensen met obesitas leggen de nadruk op het verlagen van hun lichaamsgewicht wanneer ze willen afvallen. Maar het is eigenlijk vetmassa dat ze willen verliezen. Vetverlies levert namelijk grotere gezondheidsvoordelen op dan alleen gewichtsverlies, omdat het gericht is op het verminderen van de schadelijke effecten van overtollig lichaamsvet, vooral rond de buikorganen. Naast het monitoren van het lichaamsgewicht is het dus ook raadzaam om naar het vetverlies te kijken.

Let op lichaamssamenstelling bij gebruik van afslankmedicatie

Het gebruik van afslankmedicatie is de laatste tijd sterk toegenomen. Zowel op voorschrift als via andere kanalen. Het wordt gebruikt om gewichtsverlies te versnellen en te vergemakkelijken. En daar zijn ze effectief in! Maar ze leiden niet alleen tot verlies van vetmassa. Ook spiermassa gaat verloren en niet zelden bovenmatig. Het monitoren van de lichaamssamenstelling is daardoor zinvol omdat er dan tijdig en gericht bijgestuurd kan worden.

Waarom ik voor een BIA-meter kies in mijn praktijk

Ik gebruik al jaren een BIA-meter en het is zo’n vast onderdeel van mijn consult en werk geworden, dat ik me geamputeerd zou voelen, als ik enkel een weegschaal zou gebruiken. Verder voegt het voor mij kwaliteitswaarde toe. 

Wanneer ben ik ermee gestart?

Zo’n 13 jaar geleden heb ik een winkel geopend in een winkelstraat. Van de een op de andere dag schrapte de zorgverzekeraar de diëtist uit het basispakket. Dit betekende dat de patiënt enkel vergoeding kreeg voor consulten bij de diëtist, als ze ook een aanvullende verzekering hadden. Binnen enkele maanden veranderde hierdoor de wereld compleet. Van vergoede zorg naar zelf betaald. 

Als bedrijf zijn we toen gaan nadenken over hoe we waarde konden toevoegen voor de patiënt aan het consult. We hebben pakketten gemaakt met bijvoorbeeld 5 of 10 consulten voor het behalen van een doel. Hieraan koppelden we ook andere diensten